Παράδειγμα δημοσίευσης στοιχείων συντελεστών

Από εδώ και πέρα θα χρησιμοποιώ ως παράδειγμα για δημοσίευση στοιχείων των συντελεστών και των πηγών χρηματοδότησης ενός έργου, τον ιστοτόπο του Δήμου Ρεθύμνου.
Αν μαζί με την ομάδα υλοποίησης και τους φορείς χρηματοδότησης έμπαιναν και σύνδεσμοι προς τις σχετικές προκηρύξεις και γενικά τις διαδικασίες μέχρι να φτάσει κανείς στη συμβασιοποίηση αλλά και την παραλαβή του έργου, θα μιλούσαμε για ένα πολύ μεγάλο βήμα προς την …τελειότητα.

*Αφήνω κάποιο περιθώριο περαιτέρω βελτίωσης για την περίπτωση που τα στοιχεία αυτά ήταν και σε μορφή που θα ήταν εύκολο να συγκεντρωθεί/διαχειριστεί με «προγραμματιστικό τρόπο» …

Advertisements

Οικοσύστημα παρακολούθησης προμηθειών και διαγωνισμών

tendersΠροτάσεις για την παρακολούθηση των δημόσιων εξόδων στα πλαίσια της διαφάνειας έχουν ακουστεί από πολλά χείλη τόσο κατά την προεκλογική περίοδο όσο και πιο πριν, είτε στα πλαίσια των προγραμμάτων και των σχεδιασμών πολιτικών φορέων είτε στα πλαίσια εισηγήσεων/συνεδρίων τεχνικών και επιστημονικών συμβούλων του κράτους, ακόμη και από ιδιωτικούς φορείς (π.χ. πρόσφατη πρόταση «ΦΩΣ» του Α.Βγενόπουλου ή εισηγήσεις παλιότερης ημερίδας για ΗΔ ενάντια στην κακοδιοίκηση).

Βασική ανάμεσά τους φαίνεται να είναι η απαίτηση για δημοσίευση στο Διαδίκτυο όλων των προκηρύξεων, προμηθειών και διαγωνισμών (εννοείται και τους πρόχειρους αλλά και τις «απευθείας» αναθέσεις).

Σίγουρα ένα τέτοιο «σύστημα» λείπει, αν και από μόνο του δεν πιστεύω ότι βοηθά τόσο πολύ τη σπατάλη όσο τουλάχιστον υπάρχει κενό -σε θεσμικό επίπεδο- στον έλεγχο σκοπιμότητας και η έμφαση δίνεται στον έλεγχο νομιμότητας. Αλλά αυτό το ζήτημα έχει απασχολήσει άλλη αναρτησούλα

Όμως, από τη στιγμή που υπάρχει πρόθεση να τροποποιηθούν οι υπάρχουσες διαδικασίες προς την κατεύθυνση αυτή, πιστεύω θα ήταν χρήσιμο να καθοριστούν από την αρχή τα στοιχεία (π.χ. τεχνικές προδιαγραφές, διακήρυξη, υποψήφιοι, τελικός εργολάβος, υπεργολάβοι, φάσεις και αντίστοιχες σημαντικές ημ/νίες κλπ) που θα ήταν χρήσιμα να καταγράφονται/δημοσιοποιούνται αλλά και ο ηλεκτρονικός τρόπος διάθεσής τους (και κυρίως να διαχωριστούν αυτά τα δύο -δεδομένα και διάθεση/παρουσίαση- στα πλαίσια προσπαθειών για δημιουργία-μια φορά-δημοσιοποίηση-παντού, βλ. COPE).

Κι αυτό γιατί παρόλο που και τη στιγμή που μιλάμε υπάρχει σχετικό -θεσμικό- πλαίσιο, π.χ.

  • υποχρέωση από τους δημόσιους φορείς (το ..ιδανικό θα ήταν να εμπίπτουν κι οι ιδιωτικοί – τουλάχιστον ως προς τις υπεργολαβίες) να δημοσιεύουν προκηρύξεις και τις τελικές συμβάσεις (αν και με κάποια προσοχή ως προς κάποια στοιχέια που χαρακτηρίζονται προσωπικά δεδομένα),
  • πρόσφατη εγκύκλιος/οδηγία του ΥΠΕΣ για εφημερίδα της υπηρεσίας,
  • δυνατότητα δημόσιας διαβούλευσης κάποιας διακήρυξης,
  • το σύστημα διαχείρισης έργων ΕΣΠΑ και οι διάφορες Υπηρεσίες Διαχείρισης (π.χ. ) πάντα δημοσιεύουν προσκλήσεις και συνοδευτικά/βοηθητικά έγγραφα,
  • οι προμήθειες μηχανογραφικού εξοπλισμού -υποτίθεται(;) πως- υποβάλλονται προς έγκριση στο ΥΠΕΣΔΔΑ / Υπηρεσία Ανάπτυξης Πληροφορικής (ΥΑΠ), άρα υπάρχει υποτίθεται δυνατότητα καταγραφής παρακολούθησης,
  • ακόμη και οι -εμφανώς …απαρχαιωμένες- διαδικασίες του συστήματος ενημέρωσης των ιστοσελίδων που αναφέρονται στο Ενιαίο Πρόγραμμα Προμηθειών πάνω σε κάποιο θεσμικό πλαίσιο στηρίζονται που επιβάλει δημοσιοποίηση και σίγουρα απασχολούν πολλούς δημόσιους υπαλλήλους μέχρι να συγκεντρωθούν τα διάφορα στοιχεία και να τα δημοσιεύσουν στη σημερινή στατική μορφή (φαντάζομαι τώρα εγώ: στέλνοντας τις αντίστοιχες φόρμες σε έντυπη μορφή σε όσους φορείς δεν ..κατάφεραν – για λόγους ευελιξίας ή άλλους – να απεμπλακούν από τη διαδικασία αυτή, αυτές να φτάνουν με τη γνωστή ..καθυστέρηση που εισάγει αυτός ο ..άθλος υπερπήδησης των διοικητικών ορίων υπουργείων, υπηρεσιών, διευθύνσεων και τμημάτων με το (έντυπο! – μιλάω εκ πείρας) πρωτόκολλο εισερχόμενων εγγράφων να κυριαρχεί, να περιμένουν να λάβουν πίσω -πάλι σε έντυπη/χειρόγραφη μορφή, να εισάγουν δεδομένα – όχι σε κάποιο ΠΣ/Βάση Δεδομένων αλλά σε κάποιον επεξεργαστή κειμένου κλπ)
  • το τελικό αποτέλεσμα δεν είναι ότι πιο λειτουργικό:

  • ο ενδιαφερόμενος προμηθευτής δεν μπορεί να γνωρίζει – με εύκολο και ..διαφανή τρόπο- τους υπόλοιπους διαγωνιζόμενους (π.χ. έχει παρατηρηθεί να ζητούνται διευκρινήσεις μόνο και μόνο για να γίνει γνωστό αυτό μέσω της λίστας παραληπτών!)
  • η ενημέρωση των εμπλεκόμενων για τη φάση (έλεγχος φακέλων, συμμόρφωσης τεχνικών προδιαγραφών, αξιολόγησης κλπ) στην οποία βρίσκεται κάποια διαδικασία για την οποία ήδη προβλέπονται κανόνες δημοσιότητας, γίνεται μόνο μέσω fax – στην καλύτερη περίπτωση
  • συχνά οι ανακοινώσεις δημοσιεύονται σε διαφορετικά σημεία του ιστοτόπου ακόμη και για τον ίδιο φορέα – εννοείται είναι πολύ σπάνια η δυνατότητα ενημέρωσης μέσως rss
  • δεν υπάρχει κατηγοριοποίηση οπότε ο ενδιαφερόμενος θα πρέπει να διατρέξει σειριακά όλες τις δημοσιεύσεις με κίνδυνο να μην προσέξει κάτι που τον αφορά
  • ακόμα και η μορφή των περιλήψεων είναι εντελώς ασυνεπής ως προς το format, τη δομή
  • η τελική σύμβαση θα αναρτηθεί μετά από ..απροσδιόριστο χρονικό διάστημα (κι αν) στον ιστοτόπο του φορέα (σε εντελώς αυθαίρετο σημείο κάθε φορά – π.χ. μπορεί να την βρεις κάτω από τα «Νέα» παρόλο που υπάρχει section για «Συμβάσεις» κι άλλα ..φαιδρά)
  • και η λίστα μπορεί να συνεχίσει αρκετά ακόμη…

    Το παραπάνω κενό προσπαθούν σήμερα να καλύψουν -με μικρότερη ή μεγαλύτερη επιτυχία- υπηρεσίες όπως
    π.χ. το dgMarket.com και η ελληνική του εκδοχή από την kapatel ή συνδρομητικές υπηρεσίες (π.χ. αυτή των Διακηρύξεων της Ναυτεμπορικής). Και δικαιολογημένα είναι συνδρομητικές μιας και η συλλογή, κατηγοριοποίηση κλπ εμπλέκει ανθρώπινη εργασία.
    Αν θες να ακολουθήσει την δωρεάν οδό, τότε αν είσαι …τυχερός, μπορεί να βρεις κάποιο δελτίο τύπου (π.χ. μέσω του ePR.gr ή του Netweek που εγώ παρακολουθώ) που να αναφέρει ότι «σύμφωνα με πληροφορίες» κατέθεσαν οι τάδε εταιρείες προσφορά για το διαγωνισμό ή ότι τελικά η τάδε εταιρεία υπέγραψε τη σύμβαση.

    Τα παραπάνω δείχνουν ότι δεν αρκεί το θεσμικό πλαίσιο να επιβάλει κανόνες δημοσιοποίησης αλλά μαζί χρειάζεται ένα σύνολο τεχνικών προδιαγραφών ώστε τα στοιχεία αυτά να διατίθενται με κατάλληλη δομή από τους φορείς, εταιρείες κλπ ώστε να μπορούν με «αυτόματο» τρόπο (χωρίς μεσολάβηση ανθρώπινης επεξεργασίας) να συλλέγονται (να ένα σημείο που οι aggregators δεν πέθαναν αλλά σίγουρα έχουν ρόλο οι τεχνολογίες XML/RSS) αλλά και να διατηρούνται διαρκώς ενήμερα με παράλληλη καταγραφή του ιστορικού των αλλαγών. Τα στοιχεία αυτά θα μπορούν να είναι διαθέσιμα για περαιτέρω επεξεργασία ακόμη και από τρίτους δημιουργώντας ένα οικοσύστημα παρακολούθησης των προμηθειών του δημοσίου (κάτι που θα μπορούσε να γενικευτεί περιλαμβάνοντας -ιδανικά- ακόμη και τα ιδιωτικά έργα).

    Τα στοιχεία αυτά θεωρώ θα είναι χρήσιμα για όλους:

  • για τους δημόσιους φορείς, ώστε να εξετάζουν ανά πάσα στιγμή το ιστορικό των υποψήφιων αναδόχων μιας και θα μπορεί εύκολα να εξαχθεί ένα portfolio έργων. Προσωπικά μου έχει συμβεί στα πλαίσια επικουρίας μιας επιτροπής αξιολόγησης να χρειαστεί να επικοινωνήσει η επιτροπή τηλεφωνικά (με ότι κινδύνους αξιοπιστίας μπορεί να σημαίνει αυτή η ..δειγματοληπτική τακτική!!) με άλλους φορείς-πελάτες για να επιβεβαιώσει την ανάληψη ενός έργου από κάποιον υποψήφιου ανάδοχο-προμηθευτή.
  • οι εταιρείες μπορούν να γνωρίζουν σε «πραγματικό χρόνο» τα πιθανά έργα αλλά και τους ανταγωνιστές
  • για τους πολίτες που θα μπορούν ανά πάσα στιγμή να έχουν μια καλή εικόνα στα πλαίσια της διαφάνειας
  • Τεχνολογικά, παρόμοια εργαλεία «ασύγχρονης συλλογής και επαναδιάθεσης δεδομένων» (π.χ. μηχανές σύγκρισης τιμών και σχετικά programmable APIs για ηλεκτρονικό εμπόριο) υπάρχουν εδώ και αρκετό καιρό ενώ δεν χρειάζεται να ανακαλυφθεί ο τροχός ούτε και στην περίπτωση που ακολουθηθεί η υποχρεωτική υποβολή των στοιχείων σε ένα κεντρικό σημείο από όλους μιας και παρόμοια δουλειά γίνεται και σε πανευρωπαϊκό επίπεδο ακόμη και σήμερα (αλλά μόνο σε διεθνείς διαγωνισμούς – με γενικά μεγάλο προϋπολογισμό).

    Ας ελπίσουμε ότι έργα που έχουν ήδη προκηρυχθεί (βλ. Εθνικό Σύστημα Ηλεκτρονικών Δημόσιων Προμηθειών) να καλύψουν και τα παραπάνω ζητήματα …

    ΥΓ. Άλλο μελανό σημείο, που δεν γνωρίζω αν διορθώνεται από τις απαιτήσεις επικοινωνίας του πλαισίου του ΕΣΠΑ είναι η αναγραφή και ο εύκολος εντοπισμός των συντελεστών ενός έργου. Αφού μιλάμε -κυρίως- για έργα πληροφορικής, το σύνολό τους -σχεδόν- περιλαμβάνει κάποιον -έστω ενημερωτικό- ιστοτόπο, που τεχνικά επιτρέπει πέρα από την αναφορά στην πηγή χρηματοδότησης και τα αντίστοιχα λογότυπα και διασυνδέσεις τόσο με τις αντίστοιχες προκηρύξεις όσο και με τους συντελεστές των έργων. Προφανώς το τελευταίο όμως δεν είναι ο κανόνας (π.χ. στην Εκπαιδευτική Πύλη του Έργου ΣΥΖΕΥΞΙΣ δεν βρίσκει κανείς πουθενά τη διακήρυξη του αντίστοιχου έργου, δεν είναι εύκολο να εντοπίσει την πηγή χρηματοδότησης (Γ’ ΚΠΣ, ΕΣΠΑ κλπ;) ενώ δεν φαίνεται και ποιός έχει υλοποιήσει το έργο. – Μόνο από το …ξεχασμένο email επικοινωνίας της μορφής syzefxis@.gr μπορεί κανείς να το …υποθέσει 😉 ). Με ένα οικοσύστημα παρακολούθησης που προτείνεται παραπάνω η αναφορά προς ένα συγκεκριμένο σημείο όπου θα είναι συγκεντρωμένη όλη η σχετική πληροφορία αναμένεται να είναι εύκολο πράγμα (χωρίς να είναι και αυτονόητο βέβαια αν δεν «επιβληθεί» από κάποια σχετική διαδικασία).

    ΥΓ2 Η Διακήρυξη (και η διαθεσιμότητά της), εκτός των άλλων λόγων, προσωπικά θεωρώ ότι είναι σημαντική για τον επιπλέον λόγο ότι τείνει να δίνει -δημόσια- σημαντικές πληροφορίες για την τρέχουσα υποδομή και κατάσταση των ενδιαφερόμενων φορέων, κάτι που είναι μια ένδειξη για το πώς έχουν αξιοποιηθεί οι όποιες μέχρι εκείνη τη στιγμή προμήθειες.

    UPDATE 2009-12-15 Στο διαδίκτυο όλα τα στοιχεία για τα δημόσια έργα. Άραγε θα είναι μέσα τα έργα ΤΠΕ; Άραγε θα υπάρξουν «πρότυπα» διαδικασιών και μορφής δημοσίευσης; Για να δούμε…

    ΕΛΟΤ και Έργα ΤΠΕ

    elotΌπως είχα «υποσχεθεί» σε μια ανανέωση προηγούμενης ανάρτησης, θα επικοινωνούσα με τον ΕΛΟΤ για να διαπιστώσω αν γίνεται κάποια δουλειά προς την κατεύθυνση της τυποποίησης/προδιαγραφών για έργα ΤΠΕ στα πλαίσια της πιστοποίησης φορέων για τη διαχείριση αντίστοιχων έργων χρηματοδοτούμενων από ΕΣΠΑ.

    Αν και λίγο καθυστερημένα, έλαβα απάντηση και μάλιστα σε «ηλεκτρονικό» αίτημά μου και την παραθέτω (οι έντονες επισημάνσεις δικές μου!):

    Σε συνέχεια του μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, σας ενημερώνω για τα ακόλουθα:

    1. Στο πλαίσιο της σειράς τυποποιητικών κειμένων για τη Διαχειριστική Επάρκεια οργανισμών για την υλοποίηση έργων δημοσίου χαρακτήρα δεν υπάρχει κανένα τυποποιητικό κείμενο (υπό εκπόνηση / υπό έκδοση) που να αφορά συγκεκριμένα υλοποίηση Έργων Τηλεπικοινωνιών ή/και Πληροφορικής (ΤΠΕ). Ανάλογα με τη φύση του έργου και σύμφωνα με τις προβλέψεις του σχετικού νομοθετικού και κανονιστικού πλαισίου, τα έργα αυτά μπορεί να χαρακτηριστούν ως δημόσια τεχνικά υποδομής (ΕΛΟΤ 1431-1) ή δημόσιες συμβάσεις προμήθειας και υπηρεσιών (ΕΛΟΤ 1431-2).

    (…)
    Με εκτίμηση
    (…)
    Προϊστάμενος Τμήματος Οργάνωσης και Ανάπτυξης
    Διεύθυνση Τυποποίησης
    ΕΛΟΤ, Ελληνικός Οργανισμός Τυποποίησης
    Κεντρικά Γραφεία: Αχαρνών 313, 111 45 Αθήνα, ΕΛΛΑΔΑ

    Πιστεύω πως οι σχετικές Ομάδες Εργασίας του e-TEE θα πρέπει να κινηθούν προς την κατεύθυνση της συνεργασία με τον ΕΛΟΤ για τον εμπλουτισμό, αρχικά, των συγκεκριμένων προδιαγραφών με τυποποιητικό κείμενο ειδικά για έργα ΤΠΕ, με απώτερο στόχο να γενικευτεί και σε άλλες διαδικασίες τυποποίησης…

    ΥΓ. Αφήνω χωρίς άλλο σχολιασμό -για την ώρα- ότι τα σχετικά κείμενο πωλούνται από τον ΕΛΟΤ στους ενδιαφερόμενους…

    Μελέτες και ..εμπειρογνώμονες

    Κριτική του συστήματος προκήρυξης, παρακολούθησης και παραλαβής έργων πληροφορικής έχει γίνει αρκετή (δείτε π.χ. ενδεικτικά μια σχετικά πρόσφατη εισήγηση του προέδρου της ΕΜηΠΕΕ εδώ).

    Μάλιστα, μεγάλη διαφωνία φαίνεται να υπάρχει εντός της κοινότητας ΤΠΕ για το ποιοί θα έχουν δικαίωμα διενέργειας αυτών των μελετών και ποιοί υλοποίησης/εκτέλεσης των έργων (βλ. μητρώα μελετών και σχετικές «υπογραφές»), ενώ βέβαια δεν λείπουν και αυτοί που θεωρούν ότι αυτός καθ’αυτός ο διαχωρισμός ενός έργου σε «μελέτη» και «εκτέλεση» (κάτι που ισχύει στα ..παραδοσιακά τεχνικά έργα) είναι από τις βασικές/δομικές αδυναμίες του συστήματος παραγωγής δημόσιων έργων.

    Στη σημερινή κατάσταση, τη δουλειά της «μελέτης» το αναλαμβάνει ο ανάδοχος του έργου μέσω των «μελετών εφαρμογής», που συνήθως είναι και από τα πρώτα παραδοτέα του έργου. Αλλά όλα αυτά, αφού έχουν καθοριστεί οι προδιαγραφές αλλά και ο προϋπολογισμός του έργου (!).

    Τα συνήθως -επιεικώς- πενιχρά αποτελέσματα της διαδικασίας αυτής έχουν οδηγήσει σε μια άλλη στρέβλωση και (νομότυπη;) παράκαμψη του νομικού πλαισίου: τις «μελέτες εμπειρογνωμοσύνης».

    Συχνά, λοιπόν, παρατηρείται το φαινόμενο της εμπλοκής ενός «εμπειρογνώμονα» από τη φάση της σύνταξης των τεχνικών προδιαγραφών. Η διαδικασία ποικίλει από την χωρίς αμοιβή συμβουλευτική υποστήριξη μέχρι την ανάληψη σχετικού έργου (συνήθως μετά από απόφαση απευθείας ανάθεσης).

    Πέρα από το θέμα της επιλογής του εμπειρογνώμονα τίθεται και το θέμα ευθύνης, όπου τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο θολά: Ποιός έχει την ευθύνη των προδιαγραφών αλλά και τελικά της τεχνικής αξιολόγησης της όλης διαδικασίας; Ο εμπειρογνώμονας, η επιτροπή παραλαβής της «εμπειρογνωμοσύνης» (όπου η τάση που επικρατεί είναι απλά να ελέγχει επιφανειακά την έκθεση ή/και τις ημερομηνίες παράδοσης, αφού «πώς είναι δυνατόν να κριθεί το παραδοτέο του «ειδικού»;!) ή μήπως η επιτροπή του διαγωνισμού που θα αξιολογήσει τις προσφορές, που όμως γίνεται βάσει της έκθεσης του εμπειρογνώμονα;

    Δεν το θεωρώ τυχαίο ότι ήδη έχει ξεκινήσει μια προσπάθεια να μπει φρένο στην παρατηρούμενη …πολυπραγμωσύνη των εμπειρογνωμόνων (που συνήθως – δυστυχώς δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία, οπότε συγχωρέστε μου τυχόν υπερβολές- προέρχονται από τον ακαδημαϊκό χώρο) από το Υπουργείο Παιδείας (π.χ. για τους «επιστημονικούς υπεύθυνους«, αλλά και στον αθέμιτο ανταγωνισμό μετά από πρωτοβουλίες του ΤΕΕ – σε κεντρικό ή περιφερειακό επίπεδο (για παράδειγμα, σε πρόσφατο Δελτίο Τύπου του ΤΕΕ/Τμήμα Δυτικής Κρήτης αναφέρεται επί λέξει ότι επικροτείται:

    (…) η μη αποδοχή από τα Πολυτεχνεία της εκτέλεσης προγραμμάτων που δεν έχουν ερευνητικό ή εξειδικευμένο επιστημονικό χαρακτήρα, αλλά αποτελούν μελέτες τρέχουσας τεχνολογίας και πρόκειται να εκπονηθούν με τον τρόπο που συνήθως εκπονούνται από γραφεία μελετών

    Για να δούμε αν οι παραπάνω προβληματισμοί μπορέσουν επιτέλους να αποτυπωθούν σε ένα σαφές πλαίσιο έργων και για το χώρο των ΤΠΕ …

    Υ.Γ. Οι παραπάνω απόψεις είναι εντελώς προσωπικές και δεν δεσμεύουν την ΕΜηΠΕΕ (στης οποίας το ΔΣ δηλώνω μέλος εδώ και λίγο καιρό..)

    Οι αξίες του Μηχανικού και η ανάπτυξη πληροφορι(α)κών συστημάτων

    engineering_value Πρόσφατα έπεσε στην αντίληψη μου μια ανάρτηση σχετικά με μια μελέτη με το παραπάνω θέμα, και μιας και ο συγγραφέας του προτείνει να ληφθεί υπόψη ακόμη και στην άλλη μεριά του Ατλαντικού, είπα να το αναφέρω και να το θέσω υπόψη των -πολλών- στη δική μας περίπτωση σχετικών φορέων.

    Το βρετανικό σύστημα και η …έφεση που έχει στις πιστοποιήσεις επαγγελματικών προσόντων (βλ) δεν φαίνεται να είναι και το καλύτερο πρότυπο για πολλούς από τους φορείς στο χώρο (βλ. π.χ. αντιδράσεις στην πρόσφατη διημερίδα για τις επαγγελματικές πιστοποιήσεις) ενώ οι διαφορετική φιλοσοφία του έχει τονιστεί και σε παλιότερες σχετικές ημερίδες.

    Η πρώτη θετική εντύπωση προκύπτει από τη συνεργασία του IET και του/της BCS για την έκδοση της συγκεκριμένης μελέτης. (Κάποιος που έχει εμπειρία από το σύστημα, θα μπορούσε να μας διαφωτίσει για τον εσωτερικό «ανταγωνισμό» για το ρόλο που παίζουν οι φορείς , δλδ τι κένα αφήνουν και πόσοι άλλοι φορείς προσπαθούν (ή εξαναγκάζονται εκ των πραγμάτων) να παίξουν το ρόλο τους ή να καλύψουν αυτά τα κενά; Θα απευθυνθώ σε κάποιους φίλους που έχω εκεί …)

    Σ’όλη τη μελέτη φαίνεται να τονίζεται η θετική συμβολή που έχει η υιοθέτηση της προσέγγισης μηχανικού (engineering approach) στην αντιμετώπιση των θεμάτων που έχουν να κάνουν με την ανάπτυξη πληροφορι(α)κών συστημάτων, που πλέον χρειάζεται να καλύπτουν απαιτήσεις μεγάλης κλίμακας αλλά και εγγυημένης απόκρισης, μιας και θεωρείται ότι ανήκουν στη λεγόμενη «κρίσιμη υποδομή». Από την άλλη καταγράφει ακόμη και τις «αντιδράσεις» πολλών επαγγελματιών του χώρου στο να χαρακτηριστούν «μηχανικοί» (engineers), επικαλούμενοι είτε κοινωνικούς λόγους, λόγους ιστορικής συσχέτισης του όρου με παραδοσιακές εφαρμογές (π.χ. πολιτικοί μηχανικοί) και άλλους πιο ..ουσιαστικούς λόγους.

    Τα πορίσματα αγγίζουν το θέμα του «επαγγελματισμού» (professionalism) σε όλα τα βήματα της προδιαγραφής, προμήθειας και ανάπτυξης τέτοιων συστημάτων, το ζήτημα της ένταξης σε ένα πλαίσιο κανόνων (εντάξει, με τις απαιτήσεις ευελιξίας που απαιτούν οι σημερινοί ρυθμοί, αλλά όχι και το απίστευτο σημερινό αλλαλούμ), της (ουσιαστικής) άδειας άσκησης επαγγέλματος, τη συνεχή ενημέρωση πάνω στα αντικείμενο (ως υποχρέωση τόσο του ενδιαφερόμενου όσο και του φορέα) κ.α.
    Επιπλέον, προτείνει να επιβληθεί η απαίτηση να εμπλέκονται σε όλα αυτά τα στάδια αποκλειστικά και μόνο «επιβεβαιωμένοι» (chartered) επαγγελματίες τόσο στην δημόσια διοίκηση όσο και στη βιομηχανία.

    Πιστεύω αξίζει -τουλάχιστον- μια ανάγνωση….Ελπίζω να βρω χρόνο να επανέλθω με άλλα αξιοσημείωτα αποσπάσματα από τη μελέτη…

    Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση – Πού είναι οι προδιαγραφές;

    Αρκετά βήματα έχουν γίνει για τον εκσυχρονισμό της Δημόσιας Διοίκησης και τα αποτελέσματα των δράσεων είναι ορατά σε κάποιους τομείς όπως ισχυρίζεται η ΚτΠ Α.Ε. σε πρόσφατο δελτίο τύπου.
    greecegov
    Πέρα από το αν συμφωνεί κανείς ή όχι, πλέον υπάρχουν αρκετά εργαλεία (όπως π.χ. οι μελέτες του Παρατηρηρίου ή άλλες) αποτύπωσης κάθε φορά της τρέχουσας κατάστασης, ώστε να μπορεί κανείς να κάνει μια αναδρομή και να συμπεράνει κατά πόσο οι βέλτιστες πρακτικές που κατά καιρούς έχουν προταθεί, έχουν τελικά υιοθετηθεί.

    Κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί ενστάσεις για τον τρόπο που προκηρύσσονται τα μεγάλα έργα Πληροφορικής (βλέπε ΟΠΣ, κρατικά Data Center κλπ) από τους διάφορους φορείς του χώρου (ΤΕΕ, ΕΠΕ, ΣΕΠΕ κλπ κλπ) ενώ υπάρχει και σχετική μελέτη από το ΕΜΠ-ΕΠΙΣΕΥ (μέσω του Παρατηρηρίου): Μελέτη βελτίωσης αποδοτικότητας επενδύσεων σε Τεχνολογίες Πληροφορικής στη Δημόσια Διοίκηση (μια αρκετά περιεκτική περίληψη μπορεί να βρεθεί εδώ).

    Πέρα από όσα τονίζονται στη μελέτη, θεωρώ ότι το πρόβλημα ξεκινά από το στάδιο ακόμη των προδιαγραφών αλλά και την εγκαθιδρυμένη νοοτροπία της εξ’ ολοκλήρου ανάθεσης των έργων σε αναδόχους. Πολύ συχνά μάλιστα, χρησιμοποιείται ως επιχείρημα/δικαιολογία από τα – κατακερματισμένα και χωρίς διάθεση επικοινωνίας μεταξύ τους – τμήματα Πληροφορικής ή/και Ανάπτυξης των διαφόρων φορέων, η – ενεργή αυτή τη στιγμή – συμφωνία του ελληνικού Δημοσίου με τη Microsoft, με αποτέλεσμα πολλές φορές οι προδιαγραφές να είναι «φωτογραφικές» και να μην επιτρέπουν τη συμμετοχή λύσεων ανοιχτού λογισμικού αλλά ούτε καν τη διαλειτουργικότητα για ενδεχόμενες επεκτάσεις, διορθώσεις κλπ και άρα να παρατηρείται εγκλωβισμός (lock-in) σε συγκεκριμένες λύσεις. Αν και το παραπάνω δίλημμα μεταξύ ανοικτού λογισμικού και κλειστού λογισμικού είναι ουσιαστικά ψευδοδίλημμα, υποκρύπτει πολιτικό ζήτημα, όπως υποστηρίζει ο πρόεδρος της κίνησης ΕΛΛΑΚ κ. Καρούνος και παρόλο που υπάρχουν οι σχετικές «νουθεσίες» από τη μεριά της Ε.Ε. και της Επιτρόπου Ανταγωνισμού (ενώ υπάρχουν και κινήσεις άρσης της συμφωνίας αυτής), τελικά φαίνεται ότι περιορίζει πολύ τις πρωτοβουλίες των τμημάτων Πληροφορικής στους διάφορους οργανισμούς της Δημόσιας Διοίκησης. Από την άλλη, η ..σύσφιξη των σχέσεων Δημόσιας Διοίκησης και Ανοιχτού Λογισμικού θα μπορούσε και να προκύψει ως αναγκαιότητα μέσα από τη σημερινή παγκόσμια οικονομική συγκυρία και να εξελιχθεί ως ένα από τα θετικά της.

    Η ιδέα της δημιουργία ενός αποθετηρίου εφαρμογών ανοικτού λογισμικού που θα μπορούσαν να καλύψουν τις ανάγκες της Δημόσιας Διοίκησης δεν φαίνεται να έχει αποδώσει αν και υπάρχουν κάποιες μεμονωμένες προσπάθειες για ανάπτυξη κοινών ηλεκτρονικών πλατφορμών (όπως το Συνέδριο Αξιοποίησης ΤΠΕ για την Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση και την Τοπική Ανάπτυξη) που μπορούν να λειτουργήσουν ως κέλυφος/βάση, πάνω στην οποία θα μπορούν να βασιστούν προσαρμογές για τις ανάγκες του κάθε φορέα.

    Δυστυχώς, αν και πολύ συχνά προβλέπεται από τη διακήρυξη ότι τα πνευματικά δικαιώματα με την παράδοση του έργου περνάνε στο φορέα, όπως π.χ. φαίνεται και στο παρακάτω απόσπασμα από το Τεύχος Προδιαγραφών του έργου για την Προσαρμογή του ΟΠΣ του ΥΠΟΙΟ στις απαιτήσεις του ΕΣΠΑ:

    (…) Η κυριότητα και τα πνευματικά δικαιώματα του υπό ανάπτυξη λογισμικού εφαρμογών
    θα ανήκουν στο Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών, καθώς και η χωρίς
    περιορισμούς τροποποίηση, εκμετάλλευση και λειτουργία του και σε άλλες
    εγκαταστάσεις κατά την κρίση του Υπουργείου. (…),

    σπάνια παρατηρείται η επαναχρησιμοποίηση του λογισμικού αυτού (ή έστω των προδιαγραφών/διαδικασιών κλπ) από τον ίδιο ή άλλους -συγγενείς ή όχι- φορείς.

    Λόγω των προσεγμένων προδιαγραφών (με έμφαση σε ανοιχτά πρότυπα, διαλειτουργικότητα αλλά και ανοιχτές διαδικασίες), υπάρχουν και αυτή τη στιγμή έργα που μπορούν να χαρακτηριστούν ως «πρότυπα» (με την επισήμανση όποιων προβλημάτων που μπορεί να έχουν) και να δίδονται ως παράδειγμα προς -δημιουργική- «μίμηση» για τρέχοντα και μελλοντικά έργα.

    Ένα τέτοιο έργο που αυτή τη στιγμή μου έρχεται στο μυαλό είναι το «Ενιαίο Διαδικτυακό Περιβάλλον ΟΤΑ για Παροχή Υπηρεσιών στον Πολίτη και στις Επιχειρήσεις». Μπορεί κανείς να παρακολουθήσει το έργο (από τις δημόσιες ανακοινώσεις και μόνο) ακόμη από τους στόχους του (με την πιλοτική εφαρμογή σε κάποιους φορείς Τ.Α. και την πρόβλεψη για τη -χωρίς επιπλέον κόστος- επέκταση/επαναχρησιμοποίηση/υιοθέτησή του για κάλυψη των αναγκών από όλους τους υπόλοιπους δήμους) , τη φάση της διαβούλευσης πριν την τελική διακήρυξη, την έμφαση στη διαλειτουργικότητα και στον «ανοιχτό» χαρακτήρα της λύσης από τη φάση ακόμη των προδιαγραφών αλλά και τη μετέπειτα διαχείριση του έργου με ανοιχτά χρονοδιαγράμματα, παραδοτέα, λεπτομέρειες αρχιτεκτονικής, υλοποίησης κλπ.

    Κατά την άποψή μου, θα ήταν προς τη σωστή κατεύθυνση (δεν ξέρω κατά πόσο το επιτρέπει η λογική του ενιαίου προγράμματος προμηθειών – ΕΠΠ) ακόμη και μια ενιαία διακήρυξη και προδιαγραφές τουλάχιστον για τα βασικά υποσυστήματα που συναντά κανείς στους περισσότερους φορείς. Για παράδειγμα, στο χώρο των Πληροφοριακά Συστήματα Διοίκησης, όπως χαρακτηρίζονται και σε μια σχετική προκήρυξη έργου για τη Βουλή (βλέπε (e) πρωτόκολλο, διαχείριση προσωπικού, δημόσιο λογιστικό, αναπαράσταση και παρακολούθηση διαδικασιών), μπορεί εύκολα να παρατηρήσει κανείς ότι οι διάφοροι προμηθευτές – ελλείψει αυτών ακριβώς των βασικών προδιαγραφών – έχουν φροντίσει να εξοπλίσουν με εντελώς προσαρμοσμένες (σε μεγέθη, υποδομές και εξοπλισμό των φορέων-πελατών) λύσεις με ελάχιστες δυνατότητες επικοινωνίας ή έστω και μετάπτωσης των υπαρχόντων στοιχείων σε κάποιο νεότερο Πληροφοριακό Σύστημα.

    Αν και τον τελευταίο καιρό είχε αρχίσει να διαφαίνεται (τουλάχιστον στο χώρο της διαλειτουργικότητας) μια τάση για υιοθέτηση της τεχνολογίας των διαδικτυακών υπηρεσιών (web services) σπάνια βρίσκει κανείς ολοκληρωμένη τεκμηρίωση (από τις ..λαμπρές εξαιρέσεις η σχετική τεκμηρίωση για το Εργόραμα του ΥΠΟΙΟ).

    Υ.Γ.1 Αλήθεια τι απέγινε ο ιστοτόπος του Ελληνικού Πλαισίου Παροχής Υπηρεσιών Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης και Πρότυπα Διαλειτουργικότητας;

    Υ.Γ.2 Μια παρόμοια ιδέα (αλλά στο χώρο του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού) της εκπόνησης διαγωνισμού για πρότυπες μελέτες είχε υλοποιηθεί από τον ΣΕΓΜ (Σύνδεσμο Ελληνικών Γραφείων Μελετών) σε συνεργασία με το Ειδικό Ταμείο Αποκατάστασης Εκτάκτων Αναγκών. Ένας χαρακτηρισμός του χώρου σε «εκτακτη ανάγκη» μάλλον είναι αυτό που λείπει….

    UPDATE 2009-02-01 Ο ιστοτόπος του Ελληνικού Πλαισίου Παροχής Υπηρεσιών Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης και Πρότυπα Διαλειτουργικότηταςείναι πλέον up and running. Προφανώς ήταν περιστασιακή η μη λειτουργία του. Πολύ πρόσφατα μάλιστα (από 26/01/2009) έχουν ανανεωθεί τα περισσότερα κείμενα που αφορούν στα διάφορα προτεινόμενα πρότυπα. Έχει πραγματικά αρκετό υλικό (πρότυπα, σχετικά κείμενα, υλικό από ημερίδες – μάλιστα μια παρουσίαση εκ μέρους του εκπροσώπου του ΣΕΒ στο Open Day του περασμένου καλοκαιριού δείχνει ότι υπάρχει ένα όραμα για το χώρο της ΗΔ). Για παράδειγμα, στην παράγραφο 3.7 του Πλαισίου Διαλειτουργικότητας Υπηρεσιών Ηλεκτρονικών Συναλλαγών προτείνεται μια πρότυπη αρχιτεκτονική η οποία είναι υπηρεσιοκεντρική, στην παράγραφο 3.7.2.2 τονίζει ότι η απεικόνιση και η τεκμηρίωση των διαδικασιών θα πρέπει να στηρίζεται στα πρότυπα BPMN ή/και UML, ενώ στην παράγραφο 5.1.3 του ίδιου κειμένου τονίζεται ότι είναι απαραίτητη (…) η αποδέσμευση των δημοσίων οργανισμών από
    μεμονωμένους προμηθευτές και η επίτευξη οικονομιών κλίμακας στις επενδύσεις για λογισμικό
    στη δημόσια διοίκηση (…)
    μέσω της χρήσης Ελεύθερου Λογισμικού (ΕΛ/ΛΑΚ), κάτι που ενθαρρύνεται και από το αντίστοιχο Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Διαλειτουργικότητας. Πιο κάτω αναφέρεται ότι οι δημόσιοι φορείς θα πρέπει να ενημερώνονται και να προετοιμάζονται ώστε να χρησιμοποιούν ενεργά τυχόν ληξιαρχείο (repository) ΕΛ (!).

    Παρόλα αυτά αισθάνομαι οτι είναι …ηχηρά απούσες οι αναφορές στα προτεινόμενα πρότυπα στις διάφορες προδιαγραφές…

    UPDATE 2009-02-02Ενδιαφέρον έχουν και τα παραδοτέα των διαφόρων ομάδων εργασίας στα πλαίσια του eGovernmentForum.

    UPDATE 2009-02-05Σε ευρωπαϊκό επίπεδο κάτι πάει να γίνει με την πλατφόρμα Open Source Observatory and Repository , δεν είδα όμως πουθενά κάποια ελληνική συμμετοχή (μέχρι στιγμής) στην όλη προσπάθεια …