Έργα με μοντελοποίηση διαδικασιών (και η απόσταση από την αυτοματοποίηση)

Η απαίτηση (ως κριτήριο χρηματοδότησης) για μοντελοποίηση διαδικασιών (στο πλαίσιο της απλούστευσης) εμφανίζεται σε διάφορες προσκλήσεις από το ΕΠ Διοικητικής Μεταρρύθμισης. Ενδεικτικά, στο (αρχικό) κείμενο της Πρόσκλησης 29 (εδώ τα έργα που έχουν ενταχθεί σ’ αυτήν) αναφέρεται:

Η απλουστευμένη διαδικασία θα πρέπει να έχει μοντελοποιημένη μορφή, μετά από αξιοποίηση ανοιχτών προτύπων, ώστε η οποιαδήποτε μελλοντική της τροποποίηση να είναι εύκολα προσαρμόσιμη με την τροποποίηση συγκεκριμένων παραμέτρων. Η αρχική καταγραφή της υφιστάμενης διαδικασίας θα πρέπει να πραγματοποιηθεί με χρήση κατάλληλου προϊόντος λογισμικού, το οποίο θα υποστηρίζει κατ’ ελάχιστον την αποτύπωση των ακόλουθων στοιχείων, ανά διαδικασία:

  1. Τους εμπλεκόμενους στην εκτέλεση της διαδικασίας με βάση το ρόλο τους (π.χ. πολίτης, επιχείρηση, αρμόδιος υπάλληλος, προϊστάμενος, ασφαλιστικός οργανισμός, κ.λπ.)
  2. Το θεσμικό πλαίσιο που διέπει την εκτέλεση της προς απλούστευση διαδικασίας
  3. Τη ροή εργασίας που ακολουθεί η εκτέλεση της διαδικασίας, σε γραφική αναπαράσταση με βάση πρότυπη σημειογραφία (BPMN ή UML-Activity Diagram)
  4. Τις εισόδους και εξόδους, καθώς και τη δομή των δεδομένων εισόδου και εξόδου
  5. Τα διακινούμενα έντυπα και πληροφορίες της διαδικασίας
  6. Τα τυχόν πληροφοριακά συστήματα ή εφαρμογές που υποστηρίζουν την εκτέλεση της διαδικασίας.

Με βάση την αποτύπωση αυτή να πραγματοποιηθούν στη συνέχεια:

α. ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης για κάθε διαδικασία, αναγνωρίζοντας
και προσδιορίζοντας δείκτες απόδοσης, σημεία συμφόρησης, κόστος κ.λπ. κάθε
διαδικασίας,

β. ανασχεδιασμός, απλοποίηση, βελτίωση κάθε διαδικασίας, εξετάζοντας
διαφορετικά σενάρια εκτέλεσης της διαδικασίας και αξιολογώντας τις
επιπτώσεις κάθε πιθανού σεναρίου στην απόδοση της διαδικασίας.

Οι νέες απλοποιημένες διαδικασίες θα πρέπει να αποτυπωθούν με τη χρήση του ίδιου προϊόντος λογισμικού. Η αποτύπωση των διαδικασιών θα πρέπει υποχρεωτικά να συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις του Ελληνικού Πλαισίου Παροχής Υπηρεσιών Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης (www.e-gif.gov.gr), όπως αυτές αποτυπώνονται στα πρότυπα «Μοντέλο Τεκμηρίωσης» και «Πλαίσιο Διαλειτουργικότητας και Υπηρεσιών Ηλεκτρονικών Συναλλαγών», καθώς και στα λοιπά πρότυπα του ανωτέρω πλαισίου, όπου αυτά έχουν εφαρμογή (σ.σ.: όπως τη Σημειογραφία των Προτύπων BPMN και UML).

Επίσης, στην περίπτωση ηλεκτρονικής διεκπεραίωσης της απλουστευμένης διαδικασίας θα πρέπει να χρησιμοποιούνται XML σχήματα.

(Σημείωση: Ανάμεσα στα έργα που έχουν ενταχθεί στην Πρόσκληση 29 είναι και αυτό της «Απλούστευσης Διαδικασιών Διοικητικής Υποστήριξης Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης» στο οποίο έχω αναφερθεί παλιότερα).

Αντίστοιχο πλαίσιο τίθεται, για παράδειγμα, και στην Πρόσκληση 56 (ΕΠ ΔΜ) για αναβάθμιση της λειτουργίας των διοικητικών υπηρεσιών των ΑΕΙ (με έργα με μεγάλους προϋπολογισμούς και για κάθε Πανεπιστήμιο ξεχωριστά!) που ακολούθησε την αντίστοιχη για μελέτες οδικών χαρτών (αν και στις σχετικές αποφάσεις ένταξης οι αναφορές δεν είναι τόσο ρητές) ενώ αναφορές σε μοντελοποίηση διαδικασιών γίνονται (ενδεικτικά) και στα «αμιγή» έργα Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης (της Πρόσκληση 57):

Παρόμοιες αναφορές βρίσκει κανείς και σε έργα του Ε.Π. Τεχνικής Υποστήριξης Εφαρμογής (Τεχνική Βοήθεια) αλλά και σε (εντελώς ενδεικτικά!) έργα του Ε.Π. Ψηφιακής Σύκλισης:

Γενική διαπίστωση ότι δεν είναι τόσο ξεκάθαρες οι αναφορές σε προδιαγραφές των τυχόν πληροφοριακών συστημάτων ή εφαρμογών που υποστηρίζουν την εκτέλεση των διαδικασιών. Σε ένα από τα λίγα έργα που συνοδεύονται ρητά με Πληροφοριακό Σύστημα (αυτό της Μοντελοποίησης διαδικασιών εφαρμογής του νέου υπαλληλικού κώδικα (ΥΚ) (Πρόσκληση 7), η Ενέργεια 2.1 του Υποέργου 2 αναφέρεται σε «Ανάπτυξη Εφαρμογών για τη Μοντελοποίηση των διαδικασιών εφαρμογής του νέου υπαλληλικού κώδικα (ΥΚ)» με παραδοτέα:

  • Παραδοτέο 2.1.1: Εφαρμογή εκτέλεσης μοντελοποιημένων διαδικασιών του Υπαλληλικού Κώδικα
  • Παραδοτέο 2.1.2: Εφαρμογή παρακολούθησης της εκτέλεσης των μοντελοποιημένων διαδικασιών του Υπαλληλικού Κώδικα και παραγωγής αναφορών.

Θα είχε ενδιαφέρον να δει κανείς πόσα από τα έργα αυτά (και τις άλλες σχετικές δράσεις) έχουν προχωρήσει. (Μια πρώτη αναζήτηση στο ΔΙΑΥΓΕΙΑ δεν είχε πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα ενώ από τις πιο γνωστές εφαρμογές που έχω υπόψη μου βάσει μιας παρουσίασης σε εκδήλωση «Ημέρες Συνεργασίας» είναι αυτή των Υπηρεσιών Μιας Στάσης/ΓΕΜΗ) ).
Δεδομένης της γκάμας διαδικασιών και εφαρμογών στο πλαίσιο της προβλεπόμενης  αξιολόγησης  των παραπάνω παρεμβάσεων από την ΕΥΔ του Ε.Π.  «Διοικητική Μεταρρύθμιση 2007-2013» ως προς τη συνεισφορά τους στο στόχο της μείωσης των διοικητικών επιβαρύνσεων,  θα είχε νόημα να συγκεντρωθούν τα παραδοτέα που αφορούν την αποτύπωση των διαδικασιών μαζί με τα αντίστοιχα άλλων έργων από το προηγούμενο ΚΠΣ (βλ. LGAF), και μαζί να αποτελέσουν το πρώτο βήμα για τη δημιουργία μιας βιβλιοθήκης αναπαραστάσεων στο πλαίσιο δημιουργίας μιας κοινότητας γύρω από το συγκεκριμένο αντικείμενο (εδώ περιγράφεται αντίστοιχη γερμανική πρωτοβουλία). Παράλληλα, θα υποστήριζε και την ιδέα της ενορχήστρωσης διαδικασιών είτε κεντρικά με μοντέλο SaaS είτε σε federated μοντέλο. (Τι καλή συγκυρία το «άνοιγμα» της πλατφόρμας effektif – πακέτο με παρακολούθηση της διαχείρισης αλλαγών/προσαρμογών!).

UPDATE 2013-12: Δυστυχώς, για το έργο της  μοντελοποίησης διαδικασιών εφαρμογής του νέου υπαλληλικού κώδικα (ΥΚ) δεν έχω καλά νέα μιας και, πρόσφατα που ανέλαβα τη διαχείρισή του (δικαιούχος είναι η ΕΥΣΣΕΠ/ΥπΔιΜΗΔ), έμαθα ότι έχει «παγώσει» (πιθανότατα λόγω Ενιαίου Συστήματος Διοίκησης Ανθρώπινου Κεφαλαίου (ΕΣΔΑΚ)) στη φάση της αξιολόγησης των δικαιολογητικών των υποψήφιων αναδόχων του Υποέργου 1 (ως προς την έγκριση των σχετικών πρακτικών από την πολιτική ηγεσία) εδώ και καιρό και έκτοτε δεν υπάρχει κάποια εξέλιξη.
UPDATE 2014-08: Η έλλειψη εξέλιξης στο συγκεκριμένο έργο (και όχι μόνο) έρχεται να …επισημοποιηθεί με την απένταξή του στην πρόσφατη εξυγίανση (=μαζική απένταξη έργων) από την ΕΥΔ του ΕΠ Διοικητική Μεταρρύθμιση.

UPDATE 2014-11:Μια απόπειρα/πρωτοβουλία για την εξασφάλιση κάποιων εικονικών μηχανών στην υποδομή του okeanos με στόχο την εγκατάσταση και τον πειραματισμό με πλατφόρμες αποτύπωσης διαδικασιών ανοιχτού κώδικά (σαν ένα πρωτόλειο συνεργατικό αποθετήριο), δεν απέδωσε.

okeanos_processlib

UPDATE 2016-02 Μια από τις λίγες απόπειρες που κατάφερα να εντοπίσω που προσπαθούν να αξιοποιήσουν την προσέγγιση αυτή (έστω δι-ερευνητικά)

Πληροφορική υποστήριξη και ΚΥ Υπουργείου Παιδείας

Εύκολα παρατηρεί κανείς ότι στην Κεντρική Υπηρεσία του Υπ. Παιδείας στο επίκεντρο βρίσκεται η λειτουργία της τυπικής εκπαίδευσης αφού μια σειρά από γενικές γραμματείες και εποπτευόμενοι φορείς ασχολούνται με τα υπόλοιπα πεδία (ΔΒΜ, νεολαία, κατάρτιση, έρευνα, θρησκεύματα κλπ για να μην πάμε στα «συγγενή» πεδία του πολιτισμού, αθλητικού κλπ). Ευκαιρία, λοιπόν, να διαπιστώσω και εκ των έσω αν έχουν υπάρξει εξελίξεις σε σχέση με την κατάσταση που είχα αντιμετωπίσει στο χώρο της υποστήριξης των διαδικασιών της τυπικής εκπαίδευσης αρκετό καιρό πριν.

Ακολουθεί μια γρήγορη επισκόπηση του γενικότερου πλαισίου όπως πρόλαβα να το αντιληφθώ στο σύντομο διάστημα που βρίσκομαι εδώ:

  • Το φαινόμενο των ομάδων πληροφορικής υποστήριξης εντός των διάφορων τμημάτων (ή «πληροφορικός της μονάδας», όπως το ονομάζω) (και άρα των αιτημάτων για κατανομή πληροφορικών σε αυτά) δεν έχει εξαφανιστεί παρόλο που υπάρχουν δύο ξεχωριστές σχετικές διευθύνσεις («Λειτουργικής ανάπτυξης πληροφοριακών συστημάτων» και  «Λειτουργικών υποδομών πληροφορικής και νέων τεχνολογιών»).
  • Προχωρά με …γοργούς ρυθμούς η μετάβαση από workgroup σε υιοθέτηση πολιτικών διαχείρισης domain/Active Directory  (εντάξει, στην ομάδα που βρέθηκα μόνο η δικιά μου θέση εργασίας είχε ενταχθεί στο νεό domain αλλά πού θα πάει; )
  • Η ανάπτυξη των εφαρμογών που σχετίζονται με τις πανελλαδικές εξετάσεις φαίνεται να είναι από τις τελευταίες δραστηριότητες που γίνονται αμιγώς εντός Υπουργείου και, εννοείται, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση σε αυτή.
  • Όπως είχα αναφέρει, βρέθηκα στην ομάδα του ΠΣ ΟΠΣΥΔ. Το ΠΣ αυτό ανήκει στην κατηγορία της διαχείρισης προσωπικού. Πιο συγκεκριμένα, είχε αρχικά σχεδιαστεί να καλύψει τις ανάγκες της επιλογής διοριστέων μόνιμων εκπαιδευτικών και αναπληρωτών ενώ στην πορεία «κάλυψε» και την επιλογή ωρομισθίων. Όμως, ακόμη και σήμερα, εξακολουθεί να αξιοποιείται και για τις αποσπάσεις των μόνιμων εκπαιδευτικών παρόλο που, θεωρητικά, το ΠΣ eDataCenter θα έπρεπε να είχε αναλάβει αυτό τον ρόλο.
  • Το ΠΣ eDataCenter (Γ’ ΚΠΣ), το οποίο είχε σχεδιαστεί για να καλύψει μεγάλο μέρος των διοικητικών διαδικασιών (από υπηρεσιακές αλλαγές μέχρι και διακίνηση εγγράφων) σε πανελλαδική κλίμακα (βλ. περιφερειακές μονάδες και σχολ. μονάδες) ενώ προέβλεπε ως κατηγορία τελικών χρηστών και τους εμπλεκόμενους εκπαιδευτικούς, ουσιαστικά αυτή τη στιγμή αξιοποιείται σχεδόν αποκλειστικά για τη διαδικασία των μεταθέσεων των μονίμων και για κάποιες σχετικές αναφορές και μητρώο (μέσω χειριστών της εφαρμογής και όχι απευθείας από τους εκπαιδευτικούς). Για την ανάπτυξή του είχε αξιοποιηθεί η πλατφόρμα  Microsoft Sharepoint αλλά το κομμάτι της διακίνησης εγγράφων τελικά είχε ανατεθεί στο Μodus ΠΑΠΥΡΟΣ, χωρίς να υπάρχει κάποια ιδιαίτερη διασύνδεση μεταξύ τους (ουτε καν σε επίπεδο πιστοποίησης χρηστών αφού το πρώτο αξιοποιεί την υπηρεσία πιστοποίησης του ΠΣΔ ενώ το δεύτερο αξιοποιείται για την ώρα μόνο εσωτερικά/δοκιμαστικά) . Δυστυχώς, δεν κατάφερα να μάθω τους λόγους για τους οποίους έγινε αυτή η επιλογή αφού έχω την αίσθηση ότι από τις βασικές λειτουργίες της πλατφόρμας Sharepoint είναι ακριβώς η διαχείριση εγγράφων.  Μάλιστα, η συντήρηση των δύο κομματιών του αρχικού ΠΣ τείνει πια να διαχωριστεί πλήρως.
  • Το ΠΣ eSchool (Γ’ ΚΠΣ), που είχε σχεδιαστεί για την γραμματειακή υποστήριξη των σχολικών μονάδων, το βρήκα να έχει ήδη μπει σε ένα ιδιότυπο καθεστώς «καραντίνας» μετά από κάποιες παρεμβάσεις της ΑΠΔΠΧ.

Πέρα από τις συμβάσεις συντήρησης των ΠΣ eDataCenter και eSchool, η ανάπτυξη και υποστήριξη των υπόλοιπων ΠΣ (μαζί με κάποια συμβουλευτικά υποέργα) καλύπτεται από μια σύμβαση που έχει ιστορία πάνω από δεκαετία (ναι, εκεί θα έπρεπε να έχει «προωθηθεί» το γενικότερο θέμα της ικανοποίησης των εκπαιδευτικών αναγκών) και ανανεώνεται κάθε χρόνο με αντικείμενο «Yποστήριξη Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων σε Επιστημονικά και Τεχνολογικά Θέματα» (χρηματοδοτούμενα όλα από τον τακτικό προϋπολογισμό ή/και ΠΔΕ). (Εδώ η σχετική ανάθεση για το 2012). Άλλωστε, μετά την ψήφιση του Ν. 3966/2011 (ΦΕΚ 118), το ΙΤΥΕ/ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ αποτελεί και επίσημα τον «τεχνικό και επιστημονικό σύμβουλο» του Υπ. Παιδείας για τα θέματα αυτά ενώ στο πεδίο κυρίως της τριτοβάθμιας τυπικής εκπαίδευσης αντίστοιχο ή/και συμπληρωματικό ρόλο διεκδικεί το ΕΔΕT επικουρούμενο σε κάποιες περιπτώσεις και από το ΕΚΤ. Δίνεται, όμως, στο Υπουργείο Παιδείας η δυνατότητα να έχει άποψη για την παραλαβή καθώς για την αποπληρωμή των υποέργων είναι απαραίτητη η σχετική έγκριση μετά την εισήγηση από επιτροπή παραλαβής (εδώ η απόφαση συγκρότησης επιτροπών για το χρονικό διάστημα 1/1/2012 – 31/12/2012, με την οποία ορίζεται και η δική μου συμμετοχή στο υποέργο για το Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο).

Παράλληλα, υπάρχουν σε εξέλιξη δύο έργα ΕΣΠΑ που υλοποιούνται από το ΙΤΥΕ/ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ, που περιλαμβάνουν σχετικά (έως και κοινά) τμήματα  σχετικά με τις παραπάνω λειτουργίες:

Προσωπική μου άποψη είναι ότι «σκελετός» των μοντέρνων πληροφοριακών συστημάτων στη διοίκηση θα πρέπει να είναι ένα σύστημα αυτοματοποίησης και εκτέλεσης διαδικασιών (BPMS) και ιδιαίτερα το πρώτο υποέργο του τελευταίου που προβλέπει μοντελοποίηση των διαδικασιών με έκανε να ελπίζω ότι αυτή θα είναι η κατεύθυνση. (Την ελπίδα αυτή ενίσχυε και το γεγονός ότι στο ΙΤΥΕ/ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ έχει ενταχθεί και η ομάδα Atlantis/Καβάσαλη που είναι από τις λίγες με hands-on εμπειρία στο θέμα αφού είχε συμμετάσχει σε έργο με BPMN notation και orchestration. Ναι, αναφέρομαι στο LGAF).

Όμως, από τις πληροφορίες που συγκεντρώνω (μια και επίσημη ενημέρωση δεν υπάρχει ακόμη), φαίνεται ότι η πλατφόρμα που ετοιμάζεται είναι συνέχεια των προσπαθειών που έχουν ξεκινήσει εδώ και καιρό στο πλαίσιο του προϋπάρχοντος έργου της «Υποστήριξης» κάτι που σημαίνει ότι προηγείται της μοντελοποίησης.

Σε κάθε περίπτωση, ας ελπίσουμε ότι με την υλοποίηση των έργων αυτών θα υπάρξει καλύτερη «διασύνδεση» με τα υπόλοιπα έργα στο χώρο της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης (από την ηλεκτρονική διακίνηση εγγράφων μέχρι τη διαχείριση σχέσεων) και θα εκλείψει η βασική αίσθηση «απομονωμένης» αντιμετώπισης κάθε ΠΣ  με πρόβλεψη για :

  • ενιαία ομάδα υποστήριξης (μέσα και πολιτικές)
  • ενιαία πολιτική φιλοξενίας των εφαρμογών σε υποδομές και χώρους εντός ΚΥ και στις υποδομές του ΙΤΥΕ/ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ μαζί με σχετική πολιτική failover
  • ενιαία πολιτική στην αξιοποίηση πόρων τρίτων (π.χ. Okeanos/ΕΔΕΤ, που μάλιστα είναι εγκατεστημένοι στο ίδιο κτήριο)
  • ενιαίο τρόπο διαχείρισης θεμάτων/ helpdesk (είτε με εσωτερική αντιμετώπιση είτε για προώθηση σε εξωτερική υποστήριξη) από κάθε ομάδα υποστήριξης ΠΣ  ή/και τμήμα (π.χ. Γραφείο Επικοινωνίας Πολίτη)
  • περαιτέρω υιοθέτηση του ΠΣ Helpdesk που είχε αναπτυχθεί από το ΙΤΥΕ/ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ και εξακολουθεί να υπάρχει στη σύμβαση συντήρησης
  • CTI/διασύνδεση με το τηλεφωνικό κέντρο (η ΚΥ δεν έχει ενταχθεί ακόμη στο ΣΥΖΕΥΞΙΣ ενώ δεν κατάφερα να εντοπίσω κάτι σχετικό με τη σύμβαση υποστήριξης του τηλεφωνικού κέντρου από τον ΟΤΕ)
  • ενιαία πολιτική υποστήριξης μέσω λοιπών καναλιών email / mailing list από κάθε ομάδα
  • αυτοματοποίηση στην εκτέλεση διαδικασιών και ευελιξία στον ανασχεδιασμό και την εισαγωγή νέων

Update/Σχετικά tweet:

2013-09-13 Το υποέργο 1 (μοντελοποίηση) της «Απλούστευσης Διαδικασιών» κατακυρώθηκε στην εταιρεία Planet

2013-11-12 Το νέο ΠΣ myschool φαίνεται να είναι το πρώτο «παραγωγικά έτοιμο» προϊόν των παραπάνω έργων.

2014-05-27 Απόφαση ορισμού ΕΠΠΕ για το υποέργο 1 (μοντελοποίηση) της «Απλούστευσης Διαδικασιών»

2014-06-25 Όσα link παρέπεμπαν στο ΔΙΑΥΓΕΙΑ ανανεώθηκαν μιας και δε φαίνεται να διατηρήθηκαν εν ισχύ τα αρχικά url naming conventions (ενώ η προσπάθεια «μετάφρασης» δε φαίνεται -μέχρι στιγμής- να λειτουργεί σωστά/πλήρως)

Συνέδριο Δημιουργών ΕΛ/ΛΑΚ 2009

dev-ellak-2009 Η Παρασκευή (ε, εντάξει όσο επέτρεψε η δίωρη άδεια που πήρα από το γραφείο) και το Σάββατο ήταν «αφιερωμένες» στο Συνέδριο των Δημιουργών ΕΛΛΑΚ.

Λεπτομέρειες για τις παρουσιάσεις μπορείτε να βρείτε εδώ για την 1η μέρα και εδώ για τη 2η (και σε πολυάριθμα άλλα blogs) ενώ οι παρουσιάσεις είναι ήδη διαθέσιμες.

Για μένα είχε ιδιαίτερη αξία που συνάντησα από κοντά αρκετά από τα μέλη της κοινότητας με τα οποία είτε είχαμε ηλεκτρονική επικοινωνία (π.χ. με το Δημήτρη τον Ανδρεάδη είχαμε «συναντηθεί» online στο JBoss Experience) είτε απλά διάβαζα τα άρθρα τους στα διάφορα blogs. Η …φυσική επικοινωνία λειτουργεί τουλάχιστον συμπληρωματικά σε τέτοιες περιπτώσεις αυτές και πολλές φορές κρίνεται απαραίτητη…

Από τις παρουσιάσεις ξεχώρισα τις σχετικές με το project LGAF (βλ. BetaCMS και LGAF BPM) μιας και ήταν κοντά στις τρέχουσες αναζητήσεις μου και πραγματικά (μαζί με μια σχετική κουβέντα για προδιαγραφές με έμφαση στον ανοιχτό χαρακτήρα της λύσης με τον Αλέξη το Ζάβρα που ήταν «πίσω» από τις προδιαγραφές του συγκεκριμένου έργου) ξεδιάλυναν τη -μέχρι σήμερα κάπως θολή -εικόνα που είχα σχηματίσει για το έργο παρακολουθώντας το από μακριά.

Μου άρεσε ακόμη ότι έχουν «συνεπάρει» αρκετούς developers τα RESTful APIs ενώ και το στρογγυλό τραπέζι με θέμα τα Open Source Business Models ήταν αρκετά αντιπροσωπευτικό για τα τεκταινόμενα στην ελληνική πραγματικότητα και τον τρόπο «αγκαλιάσματος» του ΕΛΛΑΚ.

Από την άλλη, έντονη ήταν η παρουσία των χρήσεων των τεχνολογιών ΕΛΛΑΚ σε όλες της βαθμίδες της Εκπαίδευσης ενώ αισιόδοξο ήταν το γεγονός ότι αρκετές πρωτοβουλίες (αν και ασφαλώς προσωπικές και κόντρα στην κυρίαρχη νοοτροπία) παρατήρησα να προέρχονται από το χώρο του Δημόσιου Τομέα. Έχω την αίσθηση ότι πλέον έχει συγκεντρωθεί αρκετό αναξιοποίητο δυναμικό στο χώρο αυτό, το οποίο, αν εκμεταλλευτεί το μοντέλο απομακρυσμένης συνεργασίας, διάδοσης και συνεισφοράς που προσφέρει το ΕΛΛΑΚ, ευελπιστώ ότι θα βρει διέξοδο και θα διεκδικήσει νέο ρόλο για τους δημόσιους φορείς (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δε θα συναντήσει αντιδράσεις από την αγορά που για την ώρα καθορίζει μόνη της τους κανόνες και διατηρεί το έλλειμμα των κοινών προδιαγραφών).

Στα θετικά, τέλος, ότι συνάντησα αρκετούς παλιούς γνώριμους από τα φοιτητικά χρόνια στο Πολυτεχνείο στα Χανιά, που μάλιστα έχουν αρκετά ενεργή δράση στο χώρο…Καλή συνέχεια σε όλους!

Υ.Γ. Για να μην πάθουμε floss ..overflow (και να μην κατηγορηθούμε για ..μονομέρεια), το ..3ήμερο πλαισιώθηκε από μια χορευτική εκδήλωση του Δήμου Γλυκών Νερών (όπου φεσώθηκα κυριολεκτικά για πρώτη φορά στη ζωή μου 🙂 ), από μπυροκατάνυξη στο Beer Academy στην Αγ.Παρασκευή, από την παρακολούθηση της «Όπερας της Πεντάρας» στο Badminton και από επίσκεψη στο Verde στου Παπάγου (μιας που ήμασταν και στην ..περιοχή ;-)) …Οπότε, δε μπορούμε να πούμε ότι μας έπεσε και πολύ βαρύ το πρόγραμμα, έτσι;

Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση – Πού είναι οι προδιαγραφές;

Αρκετά βήματα έχουν γίνει για τον εκσυχρονισμό της Δημόσιας Διοίκησης και τα αποτελέσματα των δράσεων είναι ορατά σε κάποιους τομείς όπως ισχυρίζεται η ΚτΠ Α.Ε. σε πρόσφατο δελτίο τύπου.
greecegov
Πέρα από το αν συμφωνεί κανείς ή όχι, πλέον υπάρχουν αρκετά εργαλεία (όπως π.χ. οι μελέτες του Παρατηρηρίου ή άλλες) αποτύπωσης κάθε φορά της τρέχουσας κατάστασης, ώστε να μπορεί κανείς να κάνει μια αναδρομή και να συμπεράνει κατά πόσο οι βέλτιστες πρακτικές που κατά καιρούς έχουν προταθεί, έχουν τελικά υιοθετηθεί.

Κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί ενστάσεις για τον τρόπο που προκηρύσσονται τα μεγάλα έργα Πληροφορικής (βλέπε ΟΠΣ, κρατικά Data Center κλπ) από τους διάφορους φορείς του χώρου (ΤΕΕ, ΕΠΕ, ΣΕΠΕ κλπ κλπ) ενώ υπάρχει και σχετική μελέτη από το ΕΜΠ-ΕΠΙΣΕΥ (μέσω του Παρατηρηρίου): Μελέτη βελτίωσης αποδοτικότητας επενδύσεων σε Τεχνολογίες Πληροφορικής στη Δημόσια Διοίκηση (μια αρκετά περιεκτική περίληψη μπορεί να βρεθεί εδώ).

Πέρα από όσα τονίζονται στη μελέτη, θεωρώ ότι το πρόβλημα ξεκινά από το στάδιο ακόμη των προδιαγραφών αλλά και την εγκαθιδρυμένη νοοτροπία της εξ’ ολοκλήρου ανάθεσης των έργων σε αναδόχους. Πολύ συχνά μάλιστα, χρησιμοποιείται ως επιχείρημα/δικαιολογία από τα – κατακερματισμένα και χωρίς διάθεση επικοινωνίας μεταξύ τους – τμήματα Πληροφορικής ή/και Ανάπτυξης των διαφόρων φορέων, η – ενεργή αυτή τη στιγμή – συμφωνία του ελληνικού Δημοσίου με τη Microsoft, με αποτέλεσμα πολλές φορές οι προδιαγραφές να είναι «φωτογραφικές» και να μην επιτρέπουν τη συμμετοχή λύσεων ανοιχτού λογισμικού αλλά ούτε καν τη διαλειτουργικότητα για ενδεχόμενες επεκτάσεις, διορθώσεις κλπ και άρα να παρατηρείται εγκλωβισμός (lock-in) σε συγκεκριμένες λύσεις. Αν και το παραπάνω δίλημμα μεταξύ ανοικτού λογισμικού και κλειστού λογισμικού είναι ουσιαστικά ψευδοδίλημμα, υποκρύπτει πολιτικό ζήτημα, όπως υποστηρίζει ο πρόεδρος της κίνησης ΕΛΛΑΚ κ. Καρούνος και παρόλο που υπάρχουν οι σχετικές «νουθεσίες» από τη μεριά της Ε.Ε. και της Επιτρόπου Ανταγωνισμού (ενώ υπάρχουν και κινήσεις άρσης της συμφωνίας αυτής), τελικά φαίνεται ότι περιορίζει πολύ τις πρωτοβουλίες των τμημάτων Πληροφορικής στους διάφορους οργανισμούς της Δημόσιας Διοίκησης. Από την άλλη, η ..σύσφιξη των σχέσεων Δημόσιας Διοίκησης και Ανοιχτού Λογισμικού θα μπορούσε και να προκύψει ως αναγκαιότητα μέσα από τη σημερινή παγκόσμια οικονομική συγκυρία και να εξελιχθεί ως ένα από τα θετικά της.

Η ιδέα της δημιουργία ενός αποθετηρίου εφαρμογών ανοικτού λογισμικού που θα μπορούσαν να καλύψουν τις ανάγκες της Δημόσιας Διοίκησης δεν φαίνεται να έχει αποδώσει αν και υπάρχουν κάποιες μεμονωμένες προσπάθειες για ανάπτυξη κοινών ηλεκτρονικών πλατφορμών (όπως το Συνέδριο Αξιοποίησης ΤΠΕ για την Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση και την Τοπική Ανάπτυξη) που μπορούν να λειτουργήσουν ως κέλυφος/βάση, πάνω στην οποία θα μπορούν να βασιστούν προσαρμογές για τις ανάγκες του κάθε φορέα.

Δυστυχώς, αν και πολύ συχνά προβλέπεται από τη διακήρυξη ότι τα πνευματικά δικαιώματα με την παράδοση του έργου περνάνε στο φορέα, όπως π.χ. φαίνεται και στο παρακάτω απόσπασμα από το Τεύχος Προδιαγραφών του έργου για την Προσαρμογή του ΟΠΣ του ΥΠΟΙΟ στις απαιτήσεις του ΕΣΠΑ:

(…) Η κυριότητα και τα πνευματικά δικαιώματα του υπό ανάπτυξη λογισμικού εφαρμογών
θα ανήκουν στο Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών, καθώς και η χωρίς
περιορισμούς τροποποίηση, εκμετάλλευση και λειτουργία του και σε άλλες
εγκαταστάσεις κατά την κρίση του Υπουργείου. (…),

σπάνια παρατηρείται η επαναχρησιμοποίηση του λογισμικού αυτού (ή έστω των προδιαγραφών/διαδικασιών κλπ) από τον ίδιο ή άλλους -συγγενείς ή όχι- φορείς.

Λόγω των προσεγμένων προδιαγραφών (με έμφαση σε ανοιχτά πρότυπα, διαλειτουργικότητα αλλά και ανοιχτές διαδικασίες), υπάρχουν και αυτή τη στιγμή έργα που μπορούν να χαρακτηριστούν ως «πρότυπα» (με την επισήμανση όποιων προβλημάτων που μπορεί να έχουν) και να δίδονται ως παράδειγμα προς -δημιουργική- «μίμηση» για τρέχοντα και μελλοντικά έργα.

Ένα τέτοιο έργο που αυτή τη στιγμή μου έρχεται στο μυαλό είναι το «Ενιαίο Διαδικτυακό Περιβάλλον ΟΤΑ για Παροχή Υπηρεσιών στον Πολίτη και στις Επιχειρήσεις». Μπορεί κανείς να παρακολουθήσει το έργο (από τις δημόσιες ανακοινώσεις και μόνο) ακόμη από τους στόχους του (με την πιλοτική εφαρμογή σε κάποιους φορείς Τ.Α. και την πρόβλεψη για τη -χωρίς επιπλέον κόστος- επέκταση/επαναχρησιμοποίηση/υιοθέτησή του για κάλυψη των αναγκών από όλους τους υπόλοιπους δήμους) , τη φάση της διαβούλευσης πριν την τελική διακήρυξη, την έμφαση στη διαλειτουργικότητα και στον «ανοιχτό» χαρακτήρα της λύσης από τη φάση ακόμη των προδιαγραφών αλλά και τη μετέπειτα διαχείριση του έργου με ανοιχτά χρονοδιαγράμματα, παραδοτέα, λεπτομέρειες αρχιτεκτονικής, υλοποίησης κλπ.

Κατά την άποψή μου, θα ήταν προς τη σωστή κατεύθυνση (δεν ξέρω κατά πόσο το επιτρέπει η λογική του ενιαίου προγράμματος προμηθειών – ΕΠΠ) ακόμη και μια ενιαία διακήρυξη και προδιαγραφές τουλάχιστον για τα βασικά υποσυστήματα που συναντά κανείς στους περισσότερους φορείς. Για παράδειγμα, στο χώρο των Πληροφοριακά Συστήματα Διοίκησης, όπως χαρακτηρίζονται και σε μια σχετική προκήρυξη έργου για τη Βουλή (βλέπε (e) πρωτόκολλο, διαχείριση προσωπικού, δημόσιο λογιστικό, αναπαράσταση και παρακολούθηση διαδικασιών), μπορεί εύκολα να παρατηρήσει κανείς ότι οι διάφοροι προμηθευτές – ελλείψει αυτών ακριβώς των βασικών προδιαγραφών – έχουν φροντίσει να εξοπλίσουν με εντελώς προσαρμοσμένες (σε μεγέθη, υποδομές και εξοπλισμό των φορέων-πελατών) λύσεις με ελάχιστες δυνατότητες επικοινωνίας ή έστω και μετάπτωσης των υπαρχόντων στοιχείων σε κάποιο νεότερο Πληροφοριακό Σύστημα.

Αν και τον τελευταίο καιρό είχε αρχίσει να διαφαίνεται (τουλάχιστον στο χώρο της διαλειτουργικότητας) μια τάση για υιοθέτηση της τεχνολογίας των διαδικτυακών υπηρεσιών (web services) σπάνια βρίσκει κανείς ολοκληρωμένη τεκμηρίωση (από τις ..λαμπρές εξαιρέσεις η σχετική τεκμηρίωση για το Εργόραμα του ΥΠΟΙΟ).

Υ.Γ.1 Αλήθεια τι απέγινε ο ιστοτόπος του Ελληνικού Πλαισίου Παροχής Υπηρεσιών Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης και Πρότυπα Διαλειτουργικότητας;

Υ.Γ.2 Μια παρόμοια ιδέα (αλλά στο χώρο του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού) της εκπόνησης διαγωνισμού για πρότυπες μελέτες είχε υλοποιηθεί από τον ΣΕΓΜ (Σύνδεσμο Ελληνικών Γραφείων Μελετών) σε συνεργασία με το Ειδικό Ταμείο Αποκατάστασης Εκτάκτων Αναγκών. Ένας χαρακτηρισμός του χώρου σε «εκτακτη ανάγκη» μάλλον είναι αυτό που λείπει….

UPDATE 2009-02-01 Ο ιστοτόπος του Ελληνικού Πλαισίου Παροχής Υπηρεσιών Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης και Πρότυπα Διαλειτουργικότηταςείναι πλέον up and running. Προφανώς ήταν περιστασιακή η μη λειτουργία του. Πολύ πρόσφατα μάλιστα (από 26/01/2009) έχουν ανανεωθεί τα περισσότερα κείμενα που αφορούν στα διάφορα προτεινόμενα πρότυπα. Έχει πραγματικά αρκετό υλικό (πρότυπα, σχετικά κείμενα, υλικό από ημερίδες – μάλιστα μια παρουσίαση εκ μέρους του εκπροσώπου του ΣΕΒ στο Open Day του περασμένου καλοκαιριού δείχνει ότι υπάρχει ένα όραμα για το χώρο της ΗΔ). Για παράδειγμα, στην παράγραφο 3.7 του Πλαισίου Διαλειτουργικότητας Υπηρεσιών Ηλεκτρονικών Συναλλαγών προτείνεται μια πρότυπη αρχιτεκτονική η οποία είναι υπηρεσιοκεντρική, στην παράγραφο 3.7.2.2 τονίζει ότι η απεικόνιση και η τεκμηρίωση των διαδικασιών θα πρέπει να στηρίζεται στα πρότυπα BPMN ή/και UML, ενώ στην παράγραφο 5.1.3 του ίδιου κειμένου τονίζεται ότι είναι απαραίτητη (…) η αποδέσμευση των δημοσίων οργανισμών από
μεμονωμένους προμηθευτές και η επίτευξη οικονομιών κλίμακας στις επενδύσεις για λογισμικό
στη δημόσια διοίκηση (…)
μέσω της χρήσης Ελεύθερου Λογισμικού (ΕΛ/ΛΑΚ), κάτι που ενθαρρύνεται και από το αντίστοιχο Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Διαλειτουργικότητας. Πιο κάτω αναφέρεται ότι οι δημόσιοι φορείς θα πρέπει να ενημερώνονται και να προετοιμάζονται ώστε να χρησιμοποιούν ενεργά τυχόν ληξιαρχείο (repository) ΕΛ (!).

Παρόλα αυτά αισθάνομαι οτι είναι …ηχηρά απούσες οι αναφορές στα προτεινόμενα πρότυπα στις διάφορες προδιαγραφές…

UPDATE 2009-02-02Ενδιαφέρον έχουν και τα παραδοτέα των διαφόρων ομάδων εργασίας στα πλαίσια του eGovernmentForum.

UPDATE 2009-02-05Σε ευρωπαϊκό επίπεδο κάτι πάει να γίνει με την πλατφόρμα Open Source Observatory and Repository , δεν είδα όμως πουθενά κάποια ελληνική συμμετοχή (μέχρι στιγμής) στην όλη προσπάθεια …